Ana Sayfa                                                   "Bolaylilarin Bulusma Noktasi"                                            

 

 

GELENEKSEL KÖY DÜĞÜNÜ

      Köy yaşantısı içinde en köklü geleneklerin başında köy düğünü gelmektedir. Bu   yazıda artık unutulmaya yüz tutmuş geleneksel köy düğünü işlenmektedir. Yazını   amacı köy düğününün aşamalarını bütün gerçekliğiyle görsel ve işitsel unsurlar   (resim, oyun havaları, video) yardımıyla anlatmak ve  analiz etmektir. Geleneksel köy   düğünü içerisinde yer alan belli başlı aşamalar şunlardır:

   A. Düğün öncesi

     1. Görücülük (Kız – Oğlan Beğenme)
     2. Dünür Gitme
     3. Söz kesme- Lokum – Simit yeme
     4. Nişan
     5. Düğün okuntusu

   B. Düğün

      1. Kına gecesi
          a. Kız kınası
      2. Nikah
      3. Gelin çıkartma
      4. Gerdek

   C. Düğün sonrası uygulamalar

      Geleneksel kesimlerde evlenme çağı veya yaşı değişiklikler göstermektedir. Bazı   yerlerde erkekler askerlik dönüşü 21 – 22 yaşları arasında evlenirken bazı yerlerde de   17 – 22 yaş arasında evlenmektedirler. Kızlardaki evlenme çağı da bu yaşlara çok   yakındır.  Bizim yöremizde ise erkekler genellikle asker dönüşünde kızlar ise  17 – 20   arasında evlenmektedir. Erkek ile kız arasında genellikle iki veya üç yaş fark olur.   Geleneksel görücü usulü ile evlenmede erkek tarafı daha fazla insiyatife sahiptir.   Çünkü genelde erkek tarafı gidip kız beğenir ve ister.

   Kız ve Oğlan Beğenme

      Evlenme çağına gelen delikanlı ve genç kızlar ailesine evlenme isteğini çeşitli yollarla   anlatırlar. Oğlan, evlenme isteğini ilk önce ( varsa ) kız kardeşine yoksa annesine   açar. Annesine: “Anne sana bir yardımcı lazım, kaynana olacaksın!” gibi sözlerle bunu   ifade eder. Oğlanın evlenmesinde aile tarafından bir sakınca görülürse bu ona   genellikle annesi aracılığıyla anlatılır. Sakıncalar arasında maddi durumlarının iyi   olmaması, gencin askerliğini yapıp yapmaması vb. gösterilebilir. (Köyümüzde erkek   çocukları genellikle askerliklerini yaptıktan sonra evlendirilir).

      Geleneksel köy düğünü içinde ebeveynlerin (anne ve baba) rolü büyüktür. Genç   delikanlının; annesi veya kız kardeşi aracılığıyla bir sevdiği olup olmadığı öğrenilir, eğer   yoksa annesi gence bir kız bulmaya çalışır. Buna görücü usulü evlilik denir.   Görücülüğün aslını, evlenecek erkeğin aile üyeleriyle, akraba ve komşularından seçilen   birkaç kadının daha önceden üzerinde durulan veya tanıdıklarınca önerilen kızın evini   ziyaret edip, hem kızı yakından incelemeleri, hem de niyetlerini belli etmeleri   oluşturmaktadır. Buna ‘kız bakma, görücü çıkma, dünür gezme’ adları  verilmektedir.   Bunun yanında köyümüzde; düğünlerde, bayramlarda, toplu ziyaretlerde veya köy   içlerinde gençler birbirlerini görüp beğenebilirler.

   Dünür Gitme      

     Çevre köylerden birisinde uygun bir kız bulununca; delikanlının büyükleri kızı   görmeye gider. Kız evine gelen dünürcüler hoş sohbet ile söze başlarlar. Kimi zaman   kızı görmek için de kız evine gidildiğinde çeşitli bahaneler uydurulur (kayıp hayvan   aramak gibi). Dünürcülerle birlikte genç delikanlı da kız evine gider. Buradaki amaç   ona kız beğendirmektir. Genç delikanlı ancak kendisine soru sorulduğu zaman   konuşur. Büyüklerinin yanında konuşmak uygun görülmez.  Eğer kız ve delikanlı   birbirlerini bu ilk görmede beğenirlerse, bundan sonra iki taraf da birbirleri hakkında   daha fazla bilgi sahibi olmaya çalışır. Genellikle ailenin yakınındaki dostları veya   komşuları aracılığıyla karşı taraf araştırılır. Bu araştırmalar sonucunda oğlan tarafı kızı   beğenirse, güvenilir bir elçi aracılığıyla kız tarafına haber gönderir. Eğer  kız tarafı da   gelen bu elçiye olumlu bir cevap verirse kıza dünür (kızı istemeye gelmek) gelinmesini   isteyebilir. Aradan fazla zaman geçmeden kıza dünür gidilir. Erkek tarafından dünür   gidecek kişi özenle seçilir. Gidecek kişinin kız tarafınca hatırı sayılır biri olması tercih   edilir.
     Ancak bazen kız tarafı naz yapmak için dünürcüleri kabul etmez. Bir iki ziyaretten   sonra kızın verilmemesi de mümkündür. Ancak kızın verilip verilmeyeceği ilk gidilen   dünürden sonra belli olur. Çünkü erkek tarafının ilk gitmesinde kız tarafı güler yüzlü,   şen bir şekilde davranır, gelen misafirleri çok iyi bir şekilde ağırlarsa bu işin olacağı   ortaya çıkar. Eğer kız köy içindense istemeye akşam yemeğinden sonra gidilir, aksi   taktirde öğlen gidilir.

      Gidenler içinden önce bir sözcü seçilir. Bu kişi, kız tarafında konuşulacak her şey   için yetkilidir. Genelde de o konuşur. Bu kişiye vekil denir. Kız istemeye gidildiğinde   öncelikle genel konular üzerinde biraz sohbet edilir. Daha sonra ise vekil, sözü asıl   meseleye getirir ve kimi zaman şu sözlerle isteğini dile getirir:
 “Sebepsiz dost köyüne varılmaz, acıkmadan aş yenilmez. Ziyaretimizin sebebi sizden  bir gavumluk (kavimlik) ummaktır.”

      Oğlan tarafı bu sözleri söyledikten sonra susar, sıra kız tarafındadır. Eğer kız   tarafının kararı olumsuzsa bunu direk olarak: “Kısmetinizi başka yerde arayın!” gibi   ifadelerle karşı tarafa belirtir. “Bundan sonra da misafirlerimize her zaman kapımız   açıktır” denilerek ilişkilerin yine normal seyrinde devamı istenir. Ayrıca karar   olumsuzsa misafirlere ikramı kızın başka bir kardeşi yapar. Buna ek olarak olumsuz   kararın bir göstergesi olarak bazen kız evine gelen misafirlerin ayakkabıları ters   konulur. Ancak kız tarafının kararı olumlu ise erkek tarafına: “Siz şimdi gidin, biz bu   konuyu kendi aramızda konuşalım, size haber veririz “ derler. Böylece dünür   gitmenin ilk aşaması gerçekleşmiş olur.

      Aradan belli bir zaman geçtikten sonra dünürcüler tarafından ikinci bir ziyaret olur   kız evine. Erkek tarafı kız evine haberci göndererek dünür geleceklerini bildirir. Bazen   kız tarafı işi biraz naza dökebilir ve oğlan tarafına: “Siz biraz daha gidip gelin” diye bir   tutum sergileyebilir. Bunun üzerine oğlan tarafı evden ayrılır. Bundan sonra bir defa   daha kız evi ziyaret edilir (genellikle toplam üç defa). Son gidişte söz kesmek için   dünürcü heybesine şeker vb. şeyler konur. Söz kesmek için gerekli takılar alınır. Yine   kız tarafına haber gönderilir. Bu sefer kız evinde daha ılımlı bir hava vardır. Kız   tarafının sözcüsü de burada belli olur. “Çok geldik gittik, sizi rahatsız ettik: Allah’ın   emri Peygamber’in kavli ile kızınızı oğlumuza istiyoruz” derler. Bunun üzerine kızın   vekili ve babası, anasına bir soralım diyerek evin bir başka köşesine çekilirler. Daha   sonra da kızın fikri kızkardeşi veya annesi tarafından öğrenilir. Kızın gönlü varsa,   “gönlüm var beni verin” veya “annem babam bilir, onlar ne derse o olur” der. Eğer   istemiyorsa yüksek sesle istemediğini belirtir. Kız tarafı, dünürcülerin yanına dönerek   kararı bildirir. Eğer karar olumsuzsa “kızımız evlenmeyi düşünmüyor, kısmetinizi   başka yerde arayın” der. Cevap olumluysa, “Allah hayırlı uğurlu etsin” gibi bir ifadeyle   oğlan tarafına karar bildirilir. Bunun üzerine taraflar birbirlerini kutlarlar

 Not: Şimdi bu uygulamalar olmasa da geçmişin unutulmaması noktasından yazılması   lüzumlu görülmüştür.

   Söz Kesme:

      Kız isteme işi olumlu sonuçlandıktan sonra sıra söz kesmeye gelir. Dünürcülük ile   anlaşan aileler bu birlikteliği daha çok kişinin huzurunda tekrarlamak isterler. Buna söz   kesme denir. Bundan sonra oğlan tarafınca getirilen lokum-simit hazırlanır. Gelen   misafirlere ikram edilir.
     Söz olayının üstünden belli bir zaman geçtikten sonra oğlan tarafı kız evine gider   ve bundan sonraki süreçte neyin, nasıl ve ne zaman yapılacağı kararlaştırılır. Bu   ziyarette kız tarafının bir şey isteyip istemediği, düğünde takılacak takılar ve nişan   yapılıp yapılmayacağı öğrenilir.

   Nişan

      Nişan için hazırlıklar yapılır. Nişandan birkaç gün önce oğlan tarafınca kız alışverişe   götürülür. Kızın bütün ihtiyaçları ve nişan yüzüğü alınır. Kızın yakın akrabalarına   hediye alınır. Kız tarafından da oğlan tarafına genelde nişan yüzüğü alınır. Nişan günü   gelen misafirlere yemek ikram edilir.

      Nişandan  sonra kız ve oğlan ağır yükümlülük altına girmişlerdir. Nişanlı oğlan kız   evine sürekli gidip gelemez. Nişanlılık süresinde kesin bir kural yoktur. Bu süre her iki   tarafın anlaşmasına bağlıdır. Nişanlıların birbirleri ile görüşmeleri kentlerde olağan   karşılanırken, geleneksel kesimde aile üyelerinin izinleri veya yanlarında bulunmaları ile   gerçekleşmektedir Evlilik zamanı gelinceye kadar, geçen bayramlarda, oğlan ve kız   birbirine hediyeler götürür.
     Bundan sonra düğün hazırlıkları hızla devam eder. Düğüne yaklaşık bir hafta kala   kız üstü görülür. Kız alışverişe götürülür (genellikle il veya ilçeye gidilir) ve bütün   ihtiyaçları karşılanır. Masrafların tamamı oğlan tarafınca karşılanır. Yine, kınaya   götürülmek için, kuruyemiş vb şeyler alınır. Ayrıca kızın yakın akrabalarına hediyeler   alınır. Bunun yanında o gün içinde resmi nikah da kıyılır. Ancak günümüzde belediye   tarafından düğüne yakın bir zaman içinde kıyılmaktadır.

   Düğün okuntusu

      Günümüzde kart dağıtma olarak değişmekte olan davetiye olayı önceleri okundu   dağıtma şeklideydi. Halen güncelliğini yer yer koruduğu da görülmektedir. Oğlan evi   tarafından alınan okundu kız evince düğüne davet amacıyla akraba ve ahaliye dağıtılır.   Davete icap etmeleri istenir. Gelen misafirde yanında bir hediyeile gelir. Düğün   maliyetine katkıda bulunmak ister.

   Düğün:

      Düğün başlamadan, düğün kahyası (düğün sorumlusu) belirlenir. Düğün kahyası   hatırı sayılı ve ağzı laf yapan bir kişiden seçilir. Çünkü düğünü başından sonuna kadar   o idare edecektir. Bayanlardan ise baş düğüşü seçilir. Baş düğüşü ise düğün bitene   kadar gelinin tüm sorunlarıyla ilgilenir ve onun yanından hiç ayrılmaz. Bir de bayraktar   seçimi vardır. Bu kişi de düğün boyunca bayraktan sorumludur. Bayraktar, düğün   alayı kız evine giderken ve gelin getirilirken bayrağı bırakmaz ve sorumluluğunu   üstlenir. Bayrağı kaptırmaması en önemli görevidir

      Bütün bu hazırlıklardan sonra düğün, oğlan evinde başlar. Köy düğünü, sabah  güneşin doğmasından sonra bayrağın evin en yüksek bir yerine asılmasıyla başlar,   dualar eşiğinde dikilen bayraktan sonra silahlar atılır.

      Oğlan evinde ise koyunlar kesilir ve yemekler yapılır. Düğün törenleri içinde   oldukça yaygın olan adetlerden biri de düğün pilavıdır. Düğün pilavı genellikle etli   bulgur biçimindedir. Düğün pilavının yapılması oldukça dikkat gerektirir. Bu pilav   tecrübeli biri tarafından hazırlanır. Çünkü düğüne katılan herkese yetecek miktarda   lezzetli pilav hazırlamak oldukça zor bir iştir. Genellikle köyümüzde bu işten sorumlu   ehil insanlar vardır. Köyde Hasan Emmi (fostuk hasanı) bu işin ehli olarak bilinir.   Düğün pilavı yapılırken; bulgur ve etin dengeli olmasına, yağı ve tuzunun yeterli   olmasına dikkat edilir.

      Öğleden sonra kız evine gider. Düğün alayı kız evinin önüne geldiğinde Oğlan   tarafının bayraktarı bayrağı evin çatısına asmak için bekler. Kız evi tarafından yapılan   küçük ikramdan sonra kızın eşyaları yük hayvanlarına(günmüzde traktör vb.)   yüklenir. Sıra bayraktarın hakkını vermeye gelir. Bayraktara da para ya da bir hediye   verilerek bayrağı evin çatısına asması istenir. Bayrağın düğünlerde çok büyük bir   önemi vardır. Çünkü bayrağı insanlar namusları olarak görürler. Bundan dolayı   bayraktarın bayrağı kaptırmaması çok önemlidir. Resimde de görüldüğü gibi   bayrağımız, diğer yörelere göre farklılık gösterir. Yemeni, bayrak ve çeşitli   süslemelerle büyük önem verilerek hazırlanan bayrak yöremizin dikkat çeken   farklılıklarındandır.

      Bütün köylü yüklemeyi merakla izler, ne kadar eşyası olduğu sonrası dilden dile   dolaşacaktır. En son kızın sandığı kalır ki, onu almak biraz güçtür. Evin küçük oğlu   varsa o veya kızın yeğenleri sandığa oturur. Isteği oğlanın babası tarafından karşılanır   ve çocuklarında gönlü edilir. Kız evine hayırlı olsun dilekleri iletilir. Kız ata bindirildikten   (arabaya) sonra dua okunur.

 Bayraktar en önde ahali arkada köy turlanır. Oğlan   evine varıldıktan sonra eşya indirilir. Kız attan indiği   esnada arpa, bozuk para vb. şeylerden oluşan   karışım damat tarafından başına atılır. Kıza takılar   takılır ve bu ahaliye duyurulur.

 

 

Web Sitemiz Hepimize Hayirli Olsun... 20.03.2006
Siz degerli ziyatercilerimizin sitemiz hakkindaki görüs ve isteklerinizi bekliyoruz.

 

Copyright © 2006 by Metkan